Solat Berjemaah

Solat berjemaah ialah solat yang dipimpin oleh seorang imam dan diikuti oleh sekurang-kurangnya seorang makmum. Bagi lelaki yang bermukim, berjemaah dalam solat fardu lima waktu ialah fardu kifayah menurut pendapat muktamad mazhab Syafi'i. Apabila sebahagian penduduk sesuatu kawasan mendirikannya, tuntutan itu gugur daripada yang lain.

Bagi perempuan, berjemaah hukumnya sunat. Solat Jumaat pula hanya sah jika dikerjakan secara berjemaah.

1. 1
   Solatnya sah pada pengetahuan makmumMakmum tidak tahu imam berhadas atau solatnya batal
2. 2
   Tidak sedang menjadi makmumOrang yang masih mengikut imam lain tidak boleh diikuti
3. 3
   Lelaki bagi makmum lelakiPerempuan hanya boleh mengimamkan jemaah perempuan
4. 4
   Bacaan al-Fatihah yang betulImam yang salah sebutan tidak sah mengimamkan makmum yang fasih
5. 5
   Kanak-kanak mumaiyiz juga sahDengan syarat bacaannya betul. Orang dewasa lebih utama

Yang paling layak ialah orang yang paling faham hukum solat, kemudian yang paling baik bacaannya. Imam tetap sesebuah masjid lebih berhak di masjidnya.

1. 1
   Berniat mengikut imamDi dalam hati, sebaik-baiknya bersama takbiratul ihram
2. 2
   Tidak berdiri di hadapan imamTumit makmum tidak melepasi tumit imam
3. 3
   Mengetahui pergerakan imamDengan melihat atau mendengar imam, saf di hadapan, atau bilal
4. 4
   Berada di tempat yang samaDalam masjid yang sama. Di luar masjid, jarak tidak melebihi 300 hasta
5. 5
   Bergerak selepas imamTidak mendahului imam dan tidak tertinggal jauh di belakangnya
6. 6
   Susunan solat yang samaSolat fardu tidak boleh mengikut imam solat jenazah atau solat gerhana
7. 7
   Menuruti imam pada sunat yang ketaraSeperti sujud tilawah dan meninggalkan tahiyat awal

Imam berdiri di hadapan. Isi saf pertama dahulu, bermula di belakang imam, kemudian ke kanan dan ke kiri. Lelaki dewasa di saf hadapan, diikuti kanak-kanak lelaki, kemudian perempuan.

Luruskan saf dan rapatkan bahu dengan jemaah di sebelah. Mulakan saf baharu hanya selepas saf di hadapan penuh.

Makmum lelaki berdiri di sebelah kanan imam, dengan tumitnya sedikit ke belakang. Jika orang ketiga datang, dia berdiri di kiri imam. Kemudian imam maju ke hadapan, atau kedua-dua makmum berundur.

Makmum perempuan berdiri di belakang imam lelaki. Imam perempuan berdiri di tengah saf jemaah perempuan, ke hadapan sedikit.

Niat dibuat di dalam hati ketika takbiratul ihram. Tukar nama solat dan bilangan rakaat mengikut waktu.

Bagi imam, gantikan مَأْمُومًا dengan إِمَامًا (sebagai imam). Niat imam tidak wajib kecuali dalam solat Jumaat, tetapi imam yang berniat mendapat pahala jemaah.

Makmum membaca al-Fatihah perlahan pada setiap rakaat. Apabila imam membaca nyaring, sebut amin bersamanya dan dengar surah yang dibacanya.

1. 2
   Subuh dan JumaatImam nyaring pada kedua-dua rakaat
2. 3
   MaghribNyaring pada dua rakaat pertama, perlahan pada rakaat ketiga
3. 4
   IsyakNyaring pada dua rakaat pertama, perlahan pada selebihnya
4. 4
   Zohor dan AsarPerlahan pada semua rakaat

Imam menyaringkan takbir dan salam supaya makmum dapat mengikut.

1. 1
   MuwafiqSempat berdiri bersama imam cukup lama untuk membaca al-Fatihah
2. 2
   MasbukTidak sempat menghabiskan al-Fatihah sebelum imam rukuk
3. 3
   Muwafiq yang lambat membacaHabiskan al-Fatihah, kemudian kejar imam dalam tempoh tiga rukun panjang
4. 4
   Melebihi tiga rukun panjangIkut kedudukan imam, kemudian tambah satu rakaat selepas imam memberi salam

Rukun panjang ialah rukuk dan dua sujud. Iktidal dan duduk antara dua sujud tidak dikira.

1. 1
   Takbiratul ihram sambil berdiri tegakSelesaikan takbir sebelum turun mengikut imam
2. 2
   Ikut imam pada kedudukannyaJika imam sedang sujud, terus sujud bersamanya
3. 3
   Rukuk bersama imam dengan tomakninahRakaat itu dikira walaupun al-Fatihah belum habis
4. 4
   Duduk iftirasy semasa tahiyat akhir imamItu bukan tahiyat akhir bagi masbuk
5. 5
   Bangun selepas imam selesai memberi salamTunggu imam menghabiskan kedua-dua salam
6. 6
   Tambah rakaat yang tertinggalRakaat bersama imam ialah awal solat anda

Contoh Maghrib yang sempat rakaat ketiga sahaja: tambah satu rakaat, duduk tahiyat awal, tambah satu rakaat lagi, kemudian tahiyat akhir dan salam.

Makmum lelaki menegur dengan menyebut Subhanallah. Makmum perempuan menepuk belakang tangan kiri dengan tapak tangan kanan. Niatkan tasbih itu sebagai zikir, bukan semata-mata untuk memberi tahu imam.

Menegur imam dengan percakapan biasa membatalkan solat.

1. 1
   Imam bangun ke rakaat lebihJangan ikut. Tegur, kemudian tunggu dalam duduk atau berniat mufaraqah
2. 2
   Imam duduk bukan pada tempatnyaJangan ikut duduk. Tegur, kemudian tunggu atau berniat mufaraqah
3. 3
   Imam meninggalkan tahiyat awalIkut imam berdiri. Jangan duduk tahiyat awal seorang diri
4. 4
   Imam sujud sahwiMakmum wajib sujud bersama imam
5. 5
   Imam tertinggal satu rukunTegur. Jika imam tidak membetulkannya, berniat mufaraqah
6. 6
   Imam tidak yakin dengan teguranImam berpegang pada keyakinannya sendiri

Mufaraqah ialah niat di dalam hati untuk berhenti mengikut imam. Selepas itu, makmum menyempurnakan solat seorang diri. Niat ini tidak mempunyai lafaz khusus.

1. 1
   WajibSolat imam batal, atau imam tidak membetulkan rukun yang tertinggal
2. 2
   HarusAda uzur, seperti sakit atau imam terlalu memanjangkan bacaan
3. 3
   MakruhTanpa sebarang uzur

Makmum yang berniat mufaraqah kerana uzur tetap mendapat fadilat berjemaah.

Jika solat imam batal, imam keluar dari tempatnya. Seorang makmum maju ke tempat imam dan meneruskan solat. Imam boleh menunjuk penggantinya, atau makmum sendiri yang tampil.

1. 1
   Lakukan dengan segeraSebelum makmum melakukan satu rukun secara sendirian
2. 2
   Ikut susunan imam asalPengganti menyambung dari rakaat dan kedudukan imam yang batal
3. 3
   Pengganti sudah mengikut imamMakmum tidak perlu memperbaharui niat mengikut imam
4. 4
   Pengganti seorang masbukMakmum boleh berniat mufaraqah dan memberi salam, atau menunggunya

Dalam solat Jumaat, pengganti mesti orang yang sudah mengikut imam sebelum imam batal.

Dua rakaat berjemaah pada waktu Zohor hari Jumaat, didahului dua khutbah, sebagai ganti solat Zohor. Hukumnya fardu ain bagi yang cukup syarat berikut.

1. 1
   Islam
2. 2
   Baligh
3. 3
   Berakal
4. 4
   Lelaki
5. 5
   Merdeka
6. 6
   Sihat dan tiada uzur
7. 7
   Bermukim, bukan musafir

Perempuan, kanak-kanak dan musafir yang menunaikan Jumaat tidak perlu solat Zohor lagi pada hari itu.

1. 1
   Dalam waktu ZohorKhutbah dan solat selesai sebelum waktu Zohor tamat
2. 2
   Di kawasan penempatan tetapDi bandar atau kampung, tidak semestinya di dalam masjid
3. 3
   Didahului dua khutbahKhutbah disampaikan sebelum solat
4. 4
   Dikerjakan secara berjemaahSekurang-kurangnya pada rakaat pertama
5. 5
   Empat puluh ahli JumaatLelaki mukalaf yang bermastautin di kawasan itu, termasuk imam
6. 6
   Satu Jumaat bagi satu kawasanKecuali jika satu masjid tidak dapat memuatkan jemaah

Pelaksanaan solat Jumaat di Malaysia diatur oleh pihak berkuasa agama negeri. Rujuk pejabat agama negeri anda.

Khatib berdiri ketika berkhutbah dan duduk sebentar antara dua khutbah. Rukun khutbah dibaca dalam bahasa Arab.

1. 1
   Memuji AllahDalam kedua-dua khutbah
2. 2
   Berselawat ke atas NabiDalam kedua-dua khutbah
3. 3
   Berpesan supaya bertakwaDalam kedua-dua khutbah
4. 4
   Membaca satu ayat al-QuranDalam salah satu khutbah. Khutbah pertama lebih utama
5. 5
   Mendoakan orang berimanDalam khutbah kedua

Makmum wajib berniat mengikut imam ketika takbiratul ihram, kerana berjemaah ialah syarat sah Jumaat.

Imam juga wajib berniat menjadi imam dalam solat Jumaat. Gantikan مَأْمُومًا dengan إِمَامًا (sebagai imam).

1. 1
   Mandi sunat JumaatSebaik-baiknya sebelum keluar ke masjid
2. 2
   Pakaian bersih dan wangianPakaian putih lebih utama
3. 3
   Memotong kuku dan merapikan diri
4. 4
   Awal ke masjidDapatkan saf hadapan tanpa melangkahi jemaah lain
5. 5
   Membaca surah al-Kahfi
6. 6
   Memperbanyak selawat dan doa
7. 7
   Diam mendengar khutbahJangan bercakap atau menggunakan telefon semasa khatib berkhutbah

1. 1
   Takbiratul ihram sebelum atau serentak dengan imamSolat tidak sah. Mulakan selepas takbir imam selesai
2. 2
   Mendahului imam dua rukun fi'liSolat batal jika sengaja dan tanpa uzur
3. 3
   Tertinggal dua rukun fi'liSolat batal jika tanpa uzur
4. 4
   Memberi salam sebelum imamSolat batal, kecuali sudah berniat mufaraqah
5. 5
   Terus mengikut imam yang diketahui batalSolat tidak sah. Berniat mufaraqah dengan segera
6. 6
   Menyalahi imam pada sujud tilawahSolat batal jika tahu hukumnya dan sengaja

Jika anda sempat rukuk bersama imam pada rakaat kedua, anda mendapat Jumaat. Selepas imam memberi salam, tambah satu rakaat, kemudian beri salam. Jika tidak sempat, tetap berniat Jumaat dan ikut imam. Selepas imam memberi salam, sempurnakan solat itu sebagai Zohor empat rakaat.

Jika anda hanya tahu selepas solat bahawa imam berhadas, solat anda sah. Anda tidak perlu mengulanginya. Jika anda tahu semasa solat, terus berniat mufaraqah dan sempurnakan solat seorang diri.

Imam yang sedar dirinya berhadas mesti keluar dari solat. Makmum boleh menggantikannya dengan istikhlaf. Bagi solat Jumaat, solat itu wajib diulang, kecuali bilangan jemaah cukup tanpa imam.