Kiblat

Kiblat ialah Kaabah di Masjidil Haram, Makkah. Menghadapnya wajib, dan ia syarat sah solat. Solat yang bermula tanpa menghadap kiblat tidak sah. Berpaling daripada kiblat dengan sengaja di tengah solat membatalkannya.

Para fuqaha sepakat tentang syarat ini bagi orang yang mampu.

Kiblat bukan untuk solat sahaja. Menurut JAKIM, beberapa amalan lain juga dilakukan sambil menghadap kiblat.

1. 1
   SolatWajib, kerana ia syarat sah solat
2. 2
   Mengebumikan jenazahWajib
3. 3
   Azan, doa dan zikirSunat
4. 4
   Membaca al-QuranSunat
5. 5
   Menyembelih binatangSunat

Solat sunat di dalam kenderaan semasa perjalanan ialah pengecualian. Lihat Solat Sunat Dalam Kenderaan.

Selepas hijrah ke Madinah, Rasulullah SAW solat menghadap Baitulmaqdis selama enam belas bulan. Baginda amat berharap kiblat ditukar ke Kaabah. Pada 17 Rejab tahun 2 Hijrah, wahyu turun dan memerintahkan pertukaran itu.

Masjid Qiblatain di Madinah membawa nama dua kiblat. Di dalamnya ada dua mihrab yang bertentangan. Mihrab pertama menghala ke utara, iaitu ke Baitulmaqdis. Mihrab kedua menghala ke selatan, iaitu ke Kaabah. Sejak peristiwa itu, Kaabah kekal sebagai kiblat umat Islam.

Cara menghadap kiblat bergantung pada jarak anda dari Kaabah. Mazhab Syafi'i membahagikannya kepada tiga keadaan:

1. 1
   Di dalam Masjidil HaramHadap Kaabah dengan yakin, walaupun Kaabah tidak kelihatan
2. 2
   Di Tanah Suci Makkah, di luar Masjidil HaramTuju Kaabah melalui ijtihad, contohnya dengan bertanya penduduk Makkah
3. 3
   Jauh dari Makkah, seperti di MalaysiaTuju Kaabah melalui ijtihad, berpandukan petunjuk yang kukuh

Bagi yang jauh, condong sedikit ke kanan atau ke kiri tidak menjejaskan solat. Syaratnya, anda tidak berpaling dari arah Kaabah.

Mazhab Syafi'i menyusun cara mengetahui kiblat mengikut keutamaan. Gunakan cara yang paling atas yang dapat anda capai.

1. 1
   Ilmu yang yakinSeperti melihat Kaabah dengan mata sendiri
2. 2
   Khabar orang yang dipercayaiOrang yang benar-benar mengetahui arah kiblat di tempat itu
3. 3
   Ijtihad sendiriDengan kompas, kedudukan matahari, bintang atau alat lain
4. 4
   TaqlidMengikut ijtihad orang lain

Solat tanpa sebarang usaha mencari kiblat tidak sah. Lihat Tidak Tahu Arah Kiblat?

Sudut kiblat diukur mengikut arah jam dari utara benar. Bagi Malaysia, sudutnya 291° hingga 293°. Arah itu ialah barat, condong 21° hingga 23° ke utara. Sudut tepat bagi zon anda ada di halaman /kiblat laman solat.my.

Beza 1° pada sudut kiblat menyebabkan pesongan sejauh 124 km.

Dua kali setahun, matahari berada tepat di atas Kaabah. Pada saat itu, orang yang menghadap matahari sedang menghadap kiblat. Waktunya di Malaysia ialah 5.16 petang, 28 Mei, dan 5.28 petang, 16 Julai.

Masanya boleh berubah sedikit dari tahun ke tahun. Semak hebahan tahunan pejabat mufti negeri anda.

1. 1
   Semak jam andaSelaraskan dengan waktu piawai Malaysia
2. 2
   Sediakan objek yang tegak lurusKayu lurus, bingkai pintu, atau tali yang diberi pemberat di hujungnya (ladung)
3. 3
   Tunggu waktu istiwa a'zamBayang objek kini jatuh segaris dengan arah kiblat
4. 4
   Tandakan garis bayangTanda hujung bayang dan pangkal objek
5. 5
   Kiblat dari hujung bayang ke objekArah ini menuju matahari, bukan menjauhinya

Hujung bayang menghala ke arah yang bertentangan dengan kiblat. Jangan menghadap ke arah hujung bayang.

Hampir setiap hari, ada satu saat bayang objek tegak jatuh segaris dengan arah kiblat. Saat ini tiada pada hari tertentu dalam Januari, Jun, Julai dan Disember. Pejabat mufti negeri mengeluarkan jadual waktunya.

1. 1
   Jika waktunya pagiKiblat ialah arah dari objek ke hujung bayang
2. 2
   Jika waktunya petangKiblat ialah arah dari hujung bayang ke objek

Langkah menandanya sama seperti Menanda Arah Ketika Istiwa. Dapatkan jadual bagi negeri anda daripada unit falak pejabat mufti negeri.

Kompas ialah kaedah alternatif. Ketepatannya lebih rendah berbanding kaedah moden yang lain. Gunakannya bersama sudut dalam Sudut Kiblat Malaysia.

1. 1
   Kompas menunjuk utara magnetUtara magnet tidak sama dengan utara benar pada peta
2. 2
   Jauhkan daripada logamStruktur besi, kenderaan dan alat elektronik memesongkan jarum
3. 3
   Elakkan bangunan yang banyak besiBacaan di dalamnya mudah tersasar

Kompas, termasuk kompas telefon, tidak disarankan sebagai panduan utama. Arah yang disahkan pejabat mufti negeri lebih diutamakan.

Pada 2017, JAKIM menguji beberapa aplikasi kiblat. Ralatnya antara 3° hingga 45°, bergantung pada aplikasi dan jenis telefon. Kebanyakan aplikasi bergantung pada kompas telefon. Anggap bacaannya sebagai arah anggaran sahaja.

1. 1
   Kalibrasi telefon dahuluPusingkan telefon 180° hingga 360°
2. 2
   Letak di permukaan yang rata
3. 3
   Jauhkan daripada besi dan magnet
4. 4
   Untuk kegunaan peribadi sahajaBukan untuk menentukan arah masjid atau surau

Arah yang disahkan pejabat mufti negeri menjadi rujukan utama. Sumber ujian: kenyataan media Ketua Pengarah JAKIM, 29 Mei 2017.

Arah matahari terbenam di Malaysia berubah sepanjang tahun. Jadi, ia bukan arah kiblat. Hadap matahari terbenam, kemudian pusing mengikut bulan semasa:

1. Januari: kanan 45°
2. Februari: kanan 40°
3. Mac: kanan 25°
4. April: kanan 15°
5. Mei: kanan 5°
6. Jun: kiri 1°
7. Julai: kanan 1°
8. Ogos: kanan 5°
9. September: kanan 15°
10. Oktober: kanan 30°
11. November: kanan 40°
12. Disember: kanan 45°

Angka ini purata. Gunakan kaedah ini sebagai ijtihad apabila kaedah lain tiada.

Semasa dalam perjalanan, solat sunat boleh dikerjakan di dalam kenderaan yang bergerak, seperti kereta, tanpa menghadap kiblat. Hadap arah kenderaan itu bergerak. Rasulullah SAW pernah solat sunat di atas tunggangan mengikut arah tunggangannya, tetapi tidak pernah solat fardu begitu.

1. 1
   RukukTundukkan kepala sebagai isyarat
2. 2
   SujudTunduk lebih rendah daripada rukuk
3. 3
   Hadap kiblat jika mampuSekurang-kurangnya ketika takbiratul ihram

Jika ada tempat yang lebih selesa, seperti surau di hentian rehat, solat di situ lebih utama.

Solat fardu boleh dikerjakan di dalam kapal terbang, kereta api dan kapal. Hadap kiblat dari awal solat jika mampu. Di dalam kereta, solat fardu tidak dibenarkan kecuali dalam keadaan darurat.

1. 1
   Kapal atau bot berubah haluanPusing semula ke arah kiblat
2. 2
   Tidak dapat menghadap kiblatSolat di tempat duduk sebagai solat hormat waktu
3. 3
   Selepas solat hormat waktuUlang jika waktunya masih ada. Qada jika waktunya sudah tamat

Cara solat di kerusi ada dalam Solat di Tempat Duduk. Hukum menggantinya ada dalam Solat Hormat Waktu.

Pesakit yang tidak mampu menghadap kiblat boleh solat ke arah lain, mengikut keadaannya. Menurut mazhab Syafi'i, solat itu diulang selepas sembuh. Menurut mazhab Hanafi, ia sah dan tidak perlu diulang.

1. 1
   Baring mengiringHadapkan muka dan dada ke kiblat
2. 2
   Baring terlentangKaki ke arah kiblat. Angkat kepala sedikit supaya muka menghadap kiblat

Butiran lanjut ada dalam Syarat Yang Tidak Mampu Dipenuhi.

Anda sedar arah kiblat salah ketika sedang solat. Tindakan anda bergantung pada cara anda mengetahuinya:

1. 1
   Ijtihad baharu menunjukkan arah lainPusing ke arah baharu dan teruskan solat
2. 2
   Anda yakin arah tadi salahMulakan semula solat menghadap arah yang betul

Ijtihad ialah usaha menentukan arah berdasarkan petunjuk. Yakin bermaksud anda tahu dengan pasti, contohnya daripada orang yang pernah melihat Kaabah.

Anda mendapati arah kiblat salah selepas solat selesai. Hukumnya mengikut keadaan:

1. 1
   Anda yakin ijtihad tadi salahWajib ulang solat itu, atau qada jika waktunya sudah tamat
2. 2
   Ijtihad berubah pada solat berikutnyaKedua-dua solat sah dan tidak perlu diulang
3. 3
   Ditegur oleh orang yang juga berijtihadSolat tadi sah. Jika anda menerimanya, ikut arah baharu selepas ini
4. 4
   Solat tanpa sebarang usahaTidak sah kerana cuai. Wajib qada

Wajib qada dalam keadaan pertama ialah pandangan muktamad mazhab Syafi'i. Ijtihad tidak dibatalkan oleh ijtihad yang lain. Bagi kesilapan bertahun-tahun, sesetengah ulama tidak mewajibkan qada. Rujuk pejabat agama negeri anda.

Anda melihat seseorang solat ke arah yang salah. Tindakan anda bergantung pada sejauh mana anda tahu arah kiblat di situ.

1. 1
   Anda tahu arahnya dengan pastiTegur dia. Dia wajib mengikut teguran itu jika dia yakin teguran itu benar
2. 2
   Anda hanya berijtihadJangan alihkan dia. Ijtihad tidak dibatalkan oleh ijtihad yang lain

Cara dia membetulkan solatnya ada dalam Sedar Tersalah Ketika Solat.

1. 1
   Mengikut arah piring AstroDi Sri Damansara, piring Astro tersasar 40° daripada kiblat
2. 2
   Menghadap matahari terbenam terusArahnya berubah sepanjang tahun. Lihat Matahari Terbenam
3. 3
   Menganggap aplikasi sentiasa tepatRalat aplikasi boleh mencecah 45°
4. 4
   Menggunakan kompas dekat besiLogam, kenderaan dan alat elektronik memesongkan jarum
5. 5
   Menganggap utara kompas utara benarKompas menunjuk utara magnet
6. 6
   Menghadap hujung bayang ketika istiwaKiblat ialah arah dari hujung bayang ke objek
7. 7
   Meragui masjid kerana aplikasi berbezaArah yang disahkan pejabat mufti negeri menjadi rujukan utama

Pejabat mufti negeri menentukan, menyemak dan mengesahkan arah kiblat bagi premis berikut.

1. 1
   Masjid dan surauTermasuk ruang solat di pejabat, stesen minyak dan hentian rehat
2. 2
   Tanah perkuburan Islam
3. 3
   HotelDi Wilayah Persekutuan, Selangor, Melaka dan Kedah

Di Selangor, premis yang disahkan diberi penanda kiblat rasmi dan sijil perakuan. Rujuk unit falak pejabat mufti negeri anda.

Berusaha dahulu. Tanya orang yang tahu, atau gunakan kompas, bayang matahari atau kaedah lain dalam buku ini. Kemudian solat ke arah yang paling anda yakini. Itulah ijtihad, dan solat itu sah. Solat tanpa sebarang usaha tidak sah kerana cuai.

Jika ijtihad anda berubah kemudian, solat yang lalu tidak perlu diulang. Lihat Sedar Tersalah Selepas Solat.